Rechten van de natuur?

Hoe kunnen we ecosystemen beschermen tegen vervuiling en vernietiging? Misschien door rivieren of bossen, met al wat erin leeft, rechtspersoonlijkheid te geven? Zo krijgt de natuur zelf rechten en is ze niet langer een bezit van de mens, waarmee de eigenaar kan doen wat die wil.

Rechten van de natuur zijn aan een opmars bezig. In oorsprong maakt het concept van natuur als persoon deel uit van inheemse kennis, zoals in Abya Yala (Amerika). Voor Inheemse gemeenschappen in onder meer Colombia en Peru is de mens geen heerser over de natuur, maar een onderdeel ervan. Ook in Azië en bij de Sami in Europa bestaat deze opvatting: de mens is natuur, de natuur is mens, en beiden staan op gelijke voet.

Vanuit die invalshoek stelt zich de vraag: waarom zouden alleen mensen recht op leven hebben? Heeft de natuur dan geen recht om te bestaan en te bloeien? En als bedrijven rechten kunnen hebben, waarom rivieren en bossen dan niet?

Maar hoe vertaal je inheemse visies op de natuur naar een juridische constructie in functie van milieubehoud? Wat zijn de voordelen en wat gaat er verloren in die vertaalslag naar een – in oorsprong westers – rechtssysteem?

Dit zijn geen vergezochte vragen, maar een groeiende realiteit. In 2008 nam Ecuador zelfs rechten van de natuur op in zijn grondwet. Onder druk van grassroots-bewegingen voor milieubehoud volgden andere landen, regio’s en steden in het toekennen van rechtspersoonlijkheid aan rivieren en andere ecosystemen. Sinds 2022 is bijvoorbeeld de Mar Menor Lagune in Spanje het eerste natuurgebied in Europa met eigen rechten.

Op 16 juni nemen we met Grenzeloos deze inspirerende initiatieven en complexe vraagstukken onder de loep met Lieselotte Viaene, rechts- en milieu-antropologe aan het RIFS in Potsdam (Duitsland) en Universiteit Gent, Thomas Craenen van Broederlijk Delen en de Boliviaans-Nederlandse dekoloniale artieste en milieu-activiste Chihiro Geuzebroek.

Philsan Omar Osman verzorgt de moderatie van dit gesprek.

We openen de avond met de korte documentaire uit het project RIVERS van Lieselotte Viaene, Aty Seikuinduwa: Judge Between Worlds (Colombia, Spaans/Arhuaco, Engelse ondertiteling).

We sluiten af met een muzikale performance door Chihiro Geuzenbroek.

Dit programma is een initiatief van Grenzeloos, een samenwerking tussen 11.11.11, Oxfam, Broederlijk Delen, MO*Magazine en Spreken Is Goud van De Roma. Onder de noemer Grenzeloos organiseren deze partners samen diverse activiteiten met de focus op internationale solidariteit en rechtvaardigheid.

Met de steun van de Stad Antwerpen.