“‘Hoe coalities de textielindustrie transformeren’

Verzet U eens

21 mei 2026

Achter elk kledingstuk schuilt een verhaal dat de meeste merken liever verborgen houden. Wie naait onze kleren, onder welke omstandigheden? Wat kost dat echt – niet in euro's, maar in mensenlevens? Stefanie De Bock, medewerker bij de Transformisten, neemt je mee langs de strijd van arbeiders, activisten en organisaties die een justainable textielindustrie willen.

‘Dit is geen toeval, dit is systeem’, getuigt Cucu Risma uit Indonesië in de documentaire La vie d'une petite culotte van Stefanne Prijot en Yann Verbeke. Tijdens de documentaire volg je de reis van stof tot slip. Stefanne en Yann gaan naar de fabrieken waar je kledij gemaakt wordt. ‘t Is te zeggen: ze proberen dat. De fabriekspoorten blijven meestal dicht voor buitenstaanders, camera’s binnen zijn verboden. De fabrieksbazen willen liever niet dat iemand de werkomstandigheden ziet.

Risma is dat beu. Na keer op keer te worden opgelicht door haar bedrijf, was ze de enige die zich durfde uitspreken. Haar collega's verkozen haar daarom tot vakbondsleider. Zij neemt de camera vast om de omstandigheden waarin ze dag in dag uit werken, te tonen. En dat is nodig want wie spreekt er voor de arbeiders als vakbonden worden tegengewerkt? Hoe ver gaan merken om het stilzwijgen te kopen? En wat kost die stilte — voor de mensen die onze kleren maken?

Risma is moedig. Ze wijst bedrijven en overheden die verandering slechts mondjesmaat toelaten op hun verantwoordelijkheden. Nieuwe labels alleen zullen het probleem niet oplossen. Volgens haar is er een nieuw systeem nodig en dus wereldwijd verzet. De textielketen loopt immers langs heel wat schakels over de hele wereld.

Daarom werken Risma en verschillende andere textielvakbonden samen met de Clean Clothes Campaign, een internationaal netwerk van meer dan 220 partnerorganisaties. Het brengt vakbonden, werknemers, ngo’s en lokale activisten samen om verandering in de textielindustrie te eisen. Zo slaagden ze er bijvoorbeeld in om na de ramp van Rana Plaza in Bangladesh, ondertussen 13 jaar geleden, een internationaal akkoord te onderhandelen. Wie het ondertekent, verbindt zich tot het creëren van betere werkomstandigheden.

Dat akkoord is een basis om verder op te bouwen. En dat is nodig, zo kaartte de Belgische Schone Kleren Campagne vorige maand tijdens een actie de hittestress aan. Beeld je maar eens in dat je bij meer dan 50° Celsius gedwongen wordt om te blijven werken, zonder pauze om te drinken, zonder airco, zelfs zonder ramen die open mogen.

Ook in het Globale Noorden zijn coalities zoals de internationale Clean Clothes Campaign en de Belgische Schone Kleren Campagne belangrijk. Om een rechtvaardige transitie waar te maken zullen bedrijven en landen hier hun verantwoordelijkheid moeten nemen. Die verandering dwingen ngo’s en sociale organisaties af. De coalitie Stop Fast-Fashion uit Frankrijk voerde campagne voor een anti-fast-fashion wet en die werd vorig jaar in het parlement, goedgekeurd.

De wet zorgt er onder andere voor dat bedrijven hun kledij moeten scoren op criteria zoals duurzaamheid, herstelbaarheid, werkomstandigheden, etc. Hoe lager ze scoren, hoe hoger de belasting. Zo kunnen ketens als Shein en H&M geen kleding meer verkopen aan gigantische bodemprijzen en steken we stokken in de wielen van hun verdienmodel.

Dat vonden de grote kledingbedrijven uiteraard niet tof. Ze zagen hun miljoenenwinsten al smelten voor de zon. Om haar imago op te krikken, opende Shein haar eerste fysieke winkel in Parijs. Ook lobby-organisaties werden ingezet om de Europese Commissie te beïnvloeden. Met succes, de Commissie duwde uiteindelijk op de pauzeknop: er moest onderzocht worden of de wet wel strookt met Europese wetgeving.

Ondanks de pauzeknop toont het hele proces wel aan dat verandering mogelijk is. En, belangrijker nog, transformatief kan zijn. Het voorstel uit Frankrijk is zo systeem-veranderend, dat de multinationals de grote middelen moeten inzetten. Het voorstel dreigde het systeem op haar kop te zetten.

Schrijfster en activiste Arundhati Roy zei het ooit heel mooi: Another world is not only possible, she is already here. On a quiet day, I can hear her breathing. Dat geluid van verandering horen we bij De Transformisten ook: in Risma en de vakbonden die in Bangladesh op straat komen, in de Franse anti-fast-fashion wet en dichterbij huis: in de vele kledingkettingen, clothing swaps en Mend in Public-acties (waarbij kleding hersteld wordt op publieke plaatsen) die als paddenstoelen uit de grond schieten en overconsumptie tegengaan. We zijn met meer.

Maak jij het geluid van verandering nog luider? De Clean Clothes Campaign lanceerde begin deze maand haar Manifest voor een rechtvaardige mode-industrie en ze willen het door zoveel mogelijk mensen laten ondertekenen. Teken jij mee? Ook op Wereldkamp bouwen we verder aan een justainable wereld. Schrijf je in en kom mee!

‘Justainable’ is een blogreeks over activisme en het redden van de wereld. In deze bijdragen laat Broederlijk Delen systeemveranderaars aan het woord, stuk voor stuk inspirerende mensen die op hun manier het systeem mee willen kantelen en zo werk maken van de 25%-revolutie.

De blogs vormen een smaakmaker voor het Wereldkamp, een cocreatie van Broederlijk Delen in samenwerking met MO*, Oikos, De Transformisten, JNM, RESET.Vlaanderen, Hart boven Hard en Catapa.

Het Wereldkamp is een laboratorium, een zomerschool en een festival in één. Maak op het kamp kennis met artiesten, filmmakers, ondernemers, denkers, vertellers, activisten, juristen, academici, boomklimmers, doe-het-zelvers en vooral met je medestanders in de strijd voor systeemverandering.