Alledaags weer heeft grotere impact op gletsjers dan gedacht

Niet alleen klimaattrends op lange termijn, maar ook het weer van elke dag is van belang in de uitwerking van modellen voor de ijsafname tegen het einde van de eeuw. Het onderzoek van ETH Zürich en VUB wijst op het belang van kortstondige weersverschijnselen zoals de uitzonderlijke hittegolven en extreme smeltseizoenen die recent zijn waargenomen in verschillende gletsjergebieden over de hele wereld.

Het weer

De meeste gletsjermodellen zijn gebaseerd op maandelijkse klimaatgegevens – ze houden minder rekening met kortstondige weerschommelingen. Maar gletsjers reageren wel degelijk op individuele weersverschijnselen, zeker als dat hittegolven, hevige neerslag en plotselinge temperatuurveranderingen zijn.

Zo kunnen een paar uitzonderlijk warme dagen de beschermende sneeuwlaag snel wegsmelten, waardoor donkerder gletsjerijs bloot komt te liggen dat meer zonlicht absorbeert en sneller smelt. Maar ook hevige regen of sneeuw zijn van invloed op de aangroei en afvoer van gletsjers, met name wanneer de temperaturen rond het vriespunt schommelen.

Door deze processen dag voor dag in kaart te brengen, krijgen wetenschappers een beter beeld in de smeltpatronen.

‘Gletsjers reageren niet op maandgemiddelden, maar op het weer dat ze elke dag meemaken’, zegt hoofdauteur Lander Van Tricht. ‘Een hittegolf die maar enkele dagen duurt, kan er toch voor zorgen dat enorme hoeveelheden ijs smelten. Door de weersomstandigheden over een hele maand te middelen, lopen we het risico om de impact van die extreme gebeurtenissen te onderschatten.’

Hogere zeespiegelstijging

De onderzoekers hebben de processen in kaart gebracht met het Global Glacier Evolution Model (GloGEM), een verbeterd model dat het waargenomen massaverlies van gletsjers beter weergeeft, met name tijdens uitzonderlijke smeltjaren zoals 2022 en 2026 in de Europese Alpen, of 2024 op Spitsbergen.

Uit het onderzoek blijkt dat de effecten van dagelijkse weersschommelingen zich in de loop van de tijd opstapelen. Wanneer de resultaten naar de toekomst worden geprojecteerd, voorspelt het dagelijkse model vaak een snellere gletsjerterugtrekking en een groter ijsverlies. Dit vertaalt zich ook in de waarschijnlijkheid van een hogere bijdrage van gletsjers aan de zeespiegelstijging.

‘Onze bevindingen wijzen erop dat bestaande mondiale prognoses mogelijk onderschatten hoe snel gletsjers ijs zullen verliezen in een opwarmende wereld’, zegt Van Tricht. En dat heeft dan weer gevolgen voor de watervoorraden stroomafwaarts.

‘Gletsjers zijn een belangrijke bron van zoet water voor miljoenen mensen’, zegt Harry Zekollari die ook meewerkte aan het onderzoek. Volgens hem is het ook cruciaal om te kunnen anticiperen op toekomstige veranderingen in de waterbeschikbaarheid. ‘Ons onderzoek toont aan dat het in kaart brengen van dagelijkse weersvariabiliteit ons inzicht in deze veranderingen aanzienlijk kan verbeteren.’