Reportage

Een huis vol vreugde

Centrum in Thailand helpt Myanmarese vluchtelingen, met of zonder USAID-steun

Minka Nijhuis

09 maart 2026 • 13 min leestijd

Terwijl alle ogen gericht zijn op het Midden-Oosten, woedt de oorlog in Myanmar onverminderd voort. Honderdduizenden Myanmarezen zijn inmiddels de grens met Thailand over gevlucht. Velen proberen een nieuw leven op te bouwen in het stadje Mae Sot. Daar helpt het gemeenschapscentrum Joy House hen om te gaan met stress en depressie. Ondanks het wegvallen van USAID-financiering denkt het centrum er niet aan te stoppen.

Schoenen en slippertjes vullen de treden naar het vanillekleurige gebouw in een stille zijstraat van het Thaise stadje Mae Sot. Het getjirp van vogels in de tuin mengt zich met aarzelende vioolmuziek. In de ruimte op de begane grond oefent een handjevol studenten met een frons van concentratie Twinkle Twinkle Little Star, op aanwijzing van hun muziekdocent. Tegen de muur leunen gitaren. Het rek ernaast is gevuld met yogamatten en een paar rode bokshandschoenen.

Het gemeenschapscentrum Joy House geeft cursussen in onder andere tekenen, schilderen, muziek, handenarbeid, dans en sport. Zo biedt de organisatie indirecte psychosociale hulp aan Myanmarezen die het oorlogsgeweld, de onderdrukking en de armoede in hun vaderland ontvlucht zijn. Op een kleurig bord staan de woorden waar het in Joy House om draait: understand, connect, openness, relax, friendship, explore, love.

Vluchtelingen in Thailand

Het project had ruim drie jaar geleden een vliegende start. Tienduizenden Myanmarezen in en rond Mae Sot leiden een moeizaam bestaan, meestal zonder documenten of rechten – dat was ook al zo voor de staatsgreep van 1 februari 2021. Thailand heeft het Vluchtelingenverdrag van de VN niet geratificeerd. Myanmarezen worden er gedoogd, zolang ze zich niet al te openlijk manifesteren. Ze dienen ook als goedkope arbeidskrachten in fabrieken en plantages in de omgeving. Na de coup in Myanmar kwamen er nog eens duizenden vluchtelingen bij.

Voor de Amerikaanse filmmaakster Jeanne Hallacy, die verschillende documentaires draaide over het lot van burgers onder de dictatuur in Myanmar, was het de zoveelste dag vol schrijnende verhalen. Over doden, politieke gevangenen, vluchtelingen, armoede en uitzichtloosheid. Mensen hier hebben een plek van vreugde nodig, een plek die wat uitzicht biedt, dacht Hallacy hardop. Die was er niet in Mae Sot. Zo ontstond het idee van Joy House.

Ook de 44-jarige Nay Chi Win zinde op een manier om meer te doen dan noodhulp geven aan haar gevluchte landgenoten. Toen ze het nieuws van de coup hoorde, huilde ze aanvankelijk onafgebroken. Als jong meisje had ze in 1988 gezien hoe het leger massale pro-testen in de vroegere hoofdstad Yangon met geweld onderdrukte. ‘Al die herin-neringen, waarvan ik dacht dat ik ze vergeten was, kwamen weer boven.’ Een dag later sprak ze zichzelf toe: ‘Huilen is het antwoord niet.’ Ze wilde bijdragen aan de strijd voor een vrijer land. ‘Aan dit regime moet een einde komen. Niet voor mezelf, maar voor de volgende generatie.’

ʻDit was precies het project waar ik naar verlangde. Voor kinderen, voor jong en oud. Waar we contact hebben met elkaar. Een veilige plek, om samen te groeien.’

Nay Chi Win, initiatiefneemster Joy House

Ze had twintig jaar ervaring in humanitair werk en woonde in Mae Sot. Maar het was een zware taak om na de staatsgreep de tweehonderd nieuw gevluchte families bij te staan. Aan alles was gebrek: kleding, eten, een dak boven hun hoofd. Het geld dat Nay Chi Win met donaties bij elkaar sprokkelde, was nooit genoeg. Ook zij merkte hoe veel ontheemden niet alleen fysiek maar ook psychisch leden onder hun situatie. ‘Ze voelden zich kwetsbaar, zonder waardigheid nu ze van hulp afhankelijk waren.’ Keer op keer kreeg ze te horen dat de nieuwkomers hun eigen inkomen wilden verdienen, hun handen uit de mouwen wilden steken. Er waren zoveel professionals, zoveel kwaliteiten en talenten die ongebruikt bleven, verzuchtte ze bij zichzelf.

Toen Hallacy haar benaderde om de leiding van Joy House op zich te nemen, aarzelde ze geen moment. ‘Dit was pre-cies het project waar ik naar verlangde. Voor kinderen, voor jong en oud. Waar we contact hebben met elkaar. Een veilige plek om onze competenties te delen en om samen te groeien.’

Een Amerikaanse donor had al enthousiast gereageerd op het idee en stuurde per direct 15.000 dollar nadat Hallacy op papier met een voorstel was gekomen. Nog geen maand later opende Joy House zijn deuren.

Uit zijn voegen

De eerste trainers waren maar net geronseld en de tafels en stoelen nog niet eens gearriveerd toen zich buiten al verwachtingsvolle rijen vormden. Al snel puilden de yogaklassen uit tot op de veranda. De deelnemers aan de gevechtssporttraining oefenden nood-gedwongen buiten in de tuin.

Joy House verhuisde naar een groter gebouw met verschillende ruimtes en twee verdiepingen. Er kwam structuur in de organisatie van zes vaste mede-werkers. De trainers zijn vrijwilligers die werken voor een bescheiden bedrag, maar het zijn wel professionals. Zo deed de leraar vechtsporten mee aan de Olympische Spelen voor hij zich aansloot bij de protesten tegen het regime. Zijn echtgenote was in Myanmar landelijk kampioene. De viooldocent gaf populaire muzieklessen in Yangon en heeft een YouTubekanaal met 28.000 abonnees en duizenden volgers op sociale media. Deelnemers betalen 300 baht (ongeveer 8 euro) voor 12 lessen. Sinds de opening drie jaar geleden deden een paar duizend mensen mee aan de activiteiten van het centrum.

een rij gitaren tegen een muur, wachtend om te worden bespeeld

Het nieuws over het Joy House ging ook rond. Vrienden doneerden violen. Een judomeester stuurde professionele witte judopakken vanuit Japan. Een yogaleraar uit Bangkok kwam met mat-ten en ander materiaal. De ijskast werd aangeschaft door Koreaanse bezoekers die geschokt waren dat Joy House niet eens eten en drinken kon koelen.

Het succes van het gemeenschaps-centrum werd groter dan verwacht. Hulp zoeken bij mentale problemen is nog altijd een taboe in de conservatieve cultuur van Myanmar, al komt daar langzaam verandering in. De angst voor een stigma is nog steeds groot. Maar omdat de nadruk op de activiteiten ligt, heeft Joy House een lage drempel, zegt Nay Chi Win.

Voor zwaardere psychische problemen kan het centrum doorverwijzen naar andere organisaties, al zijn die mogelijkheden in Mae Sot beperkt.

Net als hun leerlingen kampen de Myanmarese trainers en staf regelmatig met heimwee en ontheemding. Ook voor hen is Joy House helend. ‘We wor-den sterker door ons werk’, vertelt Nay Chi Win. Ze vindt het de beste baan die ze ooit had. Al is die niet makkelijk, met alle persoonlijkheden die hun eigen bagage en verleden in Myanmar mee-torsen. ‘Maar we hebben hetzelfde doel. We vormen een team.’

Een kwart minder geld

De zelfredzaamheid in het netwerk rond Joy House neemt toe. Het zang-koor dat het centrum oprichtte, wordt ingehuurd voor evenementen. Sommige deelnemers aan de kook- en handwerk-klassen hebben eigen bescheiden zaken opgezet. De vioolleraar kreeg extra leerlingen voor zijn privélessen.

Het project draait op een jaarbudget van ongeveer 128.000 dollar van een handvol buitenlandse donoren, plus nog private giften en opbrengsten van campagnes.

Hulpprojecten voor Myanmar werden zwaar geraakt toen president Trump begin 2025 besloot USAID te ontmantelen. Decennia was de Amerikaanse ontwikkelingsorganisatie een belangrijke donor. Amper een jaar eerder zag het er nog veelbelovend uit voor Joy House: USAID had besloten een eerste som geld toe te kennen aan Joy House. Er kon zelfs een tweede centrum geopend worden, aan de grens met Myanmar, verder naar het noorden. Joy House doorstond de test en scoorde hoog op de vereiste criteria. USAID had voor de volgende drie jaar financiële steun toegezegd. Met een pennenstreek in Washington werd die belofte teniet gedaan.

ʻIk kan nauwelijks uitdrukken wat Joy House voor me betekent. Het is mijn thuis. Ik vergeet er mijn slechte herinneringen.’

Shwe Zin, tekenlerares in Joy House

De beslissing trof Joy House als een mokerslag. Het nieuwe centrum in het noorden, dat volledig op USAID-geld had gedraaid, moest bijna alle activiteiten stoppen. Er was ook indirecte schade: twee van de donoren beperkten hun steun omdat hun eigen budgetten gekrompen zijn door de maatregel in Washington.

Enkele andere kleine projecten voor Myanmarezen moesten de deuren sluiten. Joy House draait door, ook al is het toegezegde budget voor 2026 met bijna een kwart afgenomen. De staf heeft zijn loon verminded. De trainers waren bereid door te werken, ook als de bescheiden beloning uit bleef of nog lager werd. Maar de cursussen die de Myanmarese trainers op drie Thaise middelbare scholen gaven, en die bedoeld zijn om een brug te slaan tussen de twee gemeenschappen, moesten worden uitgesteld tot er nieuw geld binnenkomt.

Heilzaam

Op deze zaterdagmiddag in Joy House is het een komen en gaan. De weekenden zijn druk. In de kleine zijkamer op de begane grond krijgen een tiental jongens en zes meisjes tussen de vier en negen jaar tekenles. Plastic dozen met waskrijt en potloden vullen de kleine, lage tafels. Aandachtig voeren ze de opdracht van hun twee leraressen uit om in een schets een rechte lijn, een cirkel en een curve te verwerken.

‘Ik was bang toen ik kwam, maar nu heb ik vrienden’, zegt Chaw van ‘bijna acht’ na afloop van de les. In een fladderende, roze jurk en met een wapperend paardenstaartje rent ze al snel weer met de andere kinderen mee. Dan komt ze nog even terug. ‘Soms heb ik nog nare dromen’, zegt ze zachtjes. Hun lerares, de 27-jarige Shwe Zin, beschrijft hoe schuw kinderen de eerste keer binnenkomen.

‘Ze lachen of zingen niet.’ Ze ziet hun trauma’s, zoals afgebrande huizen, terug in de tekeningen. Maar ze ziet hen gaandeweg vrolijker worden.

Ook voor haarzelf is Joy House heilzaam, zegt ze, haar ogen ernstig achter de bril die haar smalle gezicht bedekt. Na de staatsgreep moest haar familie, die bekendstond om haar politiek activisme tegen de militairen, vluchten om niet gearresteerd te worden. Nadat ze na een hachelijke tocht in Mae Sot arriveerde, werd ze depressief. ‘Ik kon me niet losmaken van al het vreselijke nieuws op sociale media, ook al wist ik dat het niet goed voor me was.’

Haar betrokkenheid bij Joy House noemt ze een keerpunt. Ze nam lessen in klassieke dans en maakt ook deel uit van een groep die bij evenementen optreedt. ‘Ik kan nauwelijks uitdrukken wat Joy House voor me betekent. Het is mijn thuis. Ik vergeet er mijn slechte herinneringen.’ Ze voelt weer hoop na alle somberte. ‘Misschien zullen we in Myanmar op een dag zonder angst en in vrede leven.’

De 37-jarige Sonny brengt zijn dochtertje van net 7 jaar naar de traditionele dansles. Thuis in Yangon was ze een vrolijk, actief kind, vertelt hij. Maar het leven in angst na de staatsgreep, de vlucht naar Thailand en het nieuwe onbekende bestaan in Mae Sot eisten hun tol. Ze werd teruggetrokken en lusteloos. ‘Zo jong als ze is, begrijpt ze al wat illegaliteit betekent’, vertelt hij zorgelijk.

Ze is nog steeds niet de oude, maar het gaat intussen wel veel beter. Sonny’s blik gaat even naar zijn dochtertje. In haar broek van dunne spijkerstof beweegt ze mee met de passen van de docent, die met luide stem de passen telt: ‘Thit, nit, thong, leh, een, twee, drie, vier.’ Dan vervolgt hij: ‘We zaten in Mae Sot gevangen in onze situatie. Met zoveel zorgen over het dagelijks leven, over de toekomst. En we raakten onze identiteit kwijt.’

Ook met hemzelf gaat het beter sinds hij met zijn vrouw aan activiteiten meedeed. ‘We maken weer deel uit van een gemeenschap.’ Ook zijn schoonvader van in de zestig had depressies, al vond hij het moeilijk om dat toe te geven. Thuis was hij een succesvol ingenieur. Na de staatsgreep en zijn vlucht naar Mae Sot was hij alles kwijt. Maar hij raakte op zijn gemak in Joy House en nam zelfs deel aan een programma voor psychologische hulpverlening. Nu zet hij zijn wekelijkse meditatie voort bij een tempel aan de rand van Mae Sot.

Kinderen spelen verstoppertje rond de trap. Boven wordt geschaakt. Op matten op de vloer beneden oefenen 14 judoka’s in witte pakken hun bewegingen. Ze doen hun koprol voor- en achterwaarts, groeten respectvol voordat ze elkaar in een greep nemen. Boven hun hoofden begint het plafond te dreunen. Op de eerste verdieping krijgt een tiental kleintjes les in vechtsport. Al snel druipen kleine zweetdruppels over hun gezichten. Ze stoten kreten uit.

Nay Chi Win heeft de hoop op een terugkeer naar huis nog niet opgegeven, al beseft ze dat het nog jaren kan gaan duren voordat er betere tijden komen. ‘Dan moeten er over het hele land Joy Houses komen.’

Er gaat onder de staf een spreuk rond over de grote boom die zijn gebladerte boven Joy House uitspreidt, terwijl de omhooggekomen wortels een steeds groter, knokig netwerk vormen in de schrale grond. ‘De boom houdt stand, net als wij.’

Deze reoportage werd geschreven voor MO*159, het lentenummer van MO*magazine. Vind je dit artikel waardevol? Word dan proMO* voor slechts 4,60 euro per maand en help ons dit journalistieke project mogelijk maken, zonder betaalmuur, voor iedereen. Als proMO* ontvang je het magazine in je brievenbus én geniet je tal van andere voordelen.

USAID

De Amerikaanse middelvinger naar de meest kwetsbaren

Ontdek hier de inhoud of bekijk hier alle magazines

Word proMO*

Vind je MO* waardevol? Word dan proMO* voor slechts 4,60 euro per maand en help ons dit journalistieke project mogelijk maken, zonder betaalmuur, voor iedereen. Als proMO* ontvang je het magazine in je brievenbus én geniet je van tal van andere voordelen.

Meer weten over proMO*lidmaatschap?

Je helpt ons groeien en zorgt ervoor dat we al onze verhalen gratis kunnen verspreiden. Je ontvangt vier keer per jaar MO*magazine én extra edities.

Je bent gratis welkom op onze evenementen en maakt kans op gratis tickets voor concerten, films, festivals en tentoonstellingen.

Je kan in dialoog gaan met onze journalisten via een aparte Facebookgroep.

Je ontvangt elke maand een exclusieve proMO*nieuwsbrief

Je volgt de auteurs en onderwerpen die jou interesseren en kan de beste artikels voor later bewaren.